Κύριε διευθυντά

Τρία χρόνια μετά την καταστροφή από τον «Daniel», ένα κρίσιμο ερώτημα παραμένει ανοιχτό: Τι ποσοστό από τον συνολικό σχεδιασμό που ακολούθησε για τη μελλοντική αντιπλημμυρική προστασία της Θεσσαλίας έχει πράγματι μετατραπεί σε έργο;
Σημαντικά ποσά έχουν στο μεταξύ δαπανηθεί στην περιοχή. Στην πλειονότητά τους, όμως, αφορούν την αποκατάσταση των τεράστιων ζημιών που προκάλεσε η καταστροφή και όχι την υλοποίηση των προτάσεων του κεντρικού σχεδιασμού που εκπονήθηκε μετά τον «Daniel».
Η διάκριση δεν είναι λεκτική. Είναι ουσιαστική. Άλλο να επισκευάζεις ό,τι κατέστρεψε η προηγούμενη πλημμύρα και άλλο να κατασκευάζεις ό,τι μπορεί να προστατεύσει την περιοχή από την επόμενη.
Τον Σεπτέμβριο του 2023 η Θεσσαλία βρέθηκε αντιμέτωπη με μία από τις μεγαλύτερες φυσικές καταστροφές της σύγχρονης ιστορίας της. Χωριά πλημμύρισαν, καλλιεργήσιμες εκτάσεις μετατράπηκαν σε λίμνες, υποδομές καταστράφηκαν και ολόκληρες τοπικές οικονομίες υπέστησαν συνέπειες που εξακολουθούν να είναι αισθητές. Μετά την καταστροφή ακολούθησε εκτεταμένος σχεδιασμός. Μελετήθηκαν οι λεκάνες απορροής, καταγράφηκαν αδυναμίες και διατυπώθηκαν προτάσεις για έργα και παρεμβάσεις με στόχο μια διαφορετική, περισσότερο ανθεκτική Θεσσαλία.
Και εδώ βρίσκεται σήμερα το πρόβλημα: η απόσταση μεταξύ σχεδιασμού και υλοποίησης. Μια χώρα δεν γίνεται περισσότερο ανθεκτική επειδή απέκτησε καλύτερες μελέτες. Γίνεται όταν μπορεί να μετατρέψει εγκαίρως αυτές τις μελέτες σε πραγματικά έργα.
Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία όταν μιλάμε για αυτό που συνηθίζουμε να αποκαλούμε «πλημμύρα εκατονταετίας». Ο όρος είναι παραπλανητικός. Δεν σημαίνει ότι μια τέτοια πλημμύρα συμβαίνει μία φορά κάθε εκατό χρόνια. Σημαίνει ότι, βάσει στατιστικών δεδομένων, ένα συγκεκριμένο επίπεδο πλημμύρας έχει πιθανότητα περίπου 1% να ξεπεραστεί σε οποιοδήποτε έτος.
Και αυτό μας οδηγεί σε ένα ακόμη μεγαλύτερο πρόβλημα: τα ιστορικό δεδομένα δεν αποτελούν πλέον πάντοτε ασφαλή οδηγό για το μέλλον. Η κλιματική πραγματικότητα μεταβάλλεται. Ακραίες βροχοπτώσεις, περίοδοι ξηρασίας, πυρκαγιές, αλλαγές στην κατάσταση των εδαφών και η ταυτόχρονη εκδήλωση διαφορετικών φαινομένων δημιουργούν συνθήκες που τα παραδοσιακά μοντέλα δυσκολεύονται να περιγράψουν.
Γι’ αυτό και η συζήτηση για τη Θεσσαλία δεν μπορεί πλέον να περιορίζεται στο πόσα χρήματα δαπανήθηκαν μετά την καταστροφή. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι πού δαπανήθηκαν. Η αποκατάσταση δρόμων, γεφυρών, αναχωμάτων και άλλων κατεστραμμένων υποδομών ήταν αναγκαία. Αλλά η αποκατάσταση δεν είναι πρόληψη.
Το ένα διορθώνει αυτό που κατέστρεψε η προηγούμενη πλημμύρα. Το άλλο επιχειρεί να περιορίσει τις συνέπειες της επόμενης.
Η αντιπλημμυρική προστασία δεν εξαντλείται στην κατασκευή μεγαλύτερων αναχωμάτων. Απαιτεί διαχείριση ολόκληρων λεκανών απορροής, έργα ορεινής υδρονομίας, παρεμβάσεις σε ποτάμια και ρέματα, διαχείριση και συγκράτηση του νερού, σωστή χρήση γης, σύγχρονα συστήματα πρόγνωσης και έναν μηχανισμό που να μπορεί να μετατρέπει τον σχεδιασμό σε έργο.
Αυτό είναι ίσως και το μεγαλύτερο μάθημα της Θεσσαλίας.
Στην Ελλάδα έχουμε αποδείξει πολλές φορές ότι μπορούμε να κινητοποιούμε τεράστιους πόρους έπειτα από μια φυσική καταστροφή. Το δυσκολότερο φαίνεται να είναι να κινητοποιούμε με την ίδια αποφασιστικότητα τους πόρους και τους μηχανισμούς που απαιτούνται πριν από την επόμενη. Γιατί μια μελέτη, όσο καλή και αν είναι, δεν συγκρατεί το νερό. Ένα Master Plan δεν προστατεύει ένα χωριό επειδή βρίσκεται σε έναν ηλεκτρονικό φάκελο. Αποκτά αξία όταν οι προτάσεις του αξιολογούνται, ιεραρχούνται, χρηματοδοτούνται και τελικά κατασκευάζονται. Ο «Daniel» μας έδωσε ένα ιδιαίτερα ακριβό μάθημα. Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν γνωρίζουμε τι πρέπει να γίνει. Το ερώτημα είναι αν θα το κάνουμε πριν χρειαστεί η επόμενη μεγάλη πλημμύρα να μας το υπενθυμίσει.

ΟΜΙΛΤΙΑΔΗΣ ΓΚΟΥΖΟΥΡΗΣ
CEO της ολλανδικής HVA International, η οποία ανέλαβε για λογαριασμό της ελληνικής κυβέρνησης την εκπόνηση του Master Plan για τη Θεσσαλία μετά τον «Daniel»

 

Επιστολή στην εφημερίδα: Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ της 23-10-2026

 

Ο κ. Μ. Γκουζούρης ήταν ομιλητής και στην εκδήλωση της ΤΛΠ: “Daniel και Κλιματική Αλλαγή: πού βρισκόμαστε σήμερα;” στις 19-1-2025.